“Zo ben ik nu eenmaal.” zeggen veel mensen. Ze hebben een lastige eigenschap en proberen daarmee te leven. De een kan niet tegen dominante figuren, de ander raakt snel gefrustreerd bij kleine tegenslagen. Een derde herkent bij zichzelf een patroon van ontwijken en negeren. Bij deze voorbeelden gaat het om terugkerende patronen in iemands leven. Dit soort patronen kunnen vooral voor jezelf lastig zijn.
Ook op het werk kunnen deze ‘lastigheden’ in de weg zitten. Meestal is er wel iets tegen te doen als je weet wat er precies gebeurt. Dit is vaak een behoorlijke puzzel. Je zult op zoek moeten gaan naar de reden van je reacties. Het kan een karaktereigenschap zijn maar het komt ook regelmatig voor dat je onbewust bepaald soort gedrag hebt aangeleerd.
Dit soort puzzels zijn meestal goed op te lossen. Iedere gebeurtenis in je leven kun je gebruiken als leermoment. Om te leren van deze kleine gebeurtenissen kun je de principes van de leercirkel van Kolb gebruiken.
Er gebeurt iets waar je op reageert (doen), je blikt er op terug (bezinnen), je analyseert de situatie (denken) en je besluit of je dit de volgende keer anders gaat proberen (beslissen). Als een aantal dagen later zich een soortgelijke situatie voordoet, ga je daar op een andere manier mee om zoals je hebt besloten in de laatste stap. Het uitvoeren van je beslissing is de eerste stap van een nieuwe cyclus; je gaat opnieuw bezinnen, denken en beslissen over deze nieuwe situatie.
Een voorbeeld:
De teammanager heeft Mark gevraagd of hij een presentatie wil geven over de nieuwe applicatie die hij in beheer heeft gekregen. Mark heeft geweigerd. “Hans kan dat veel beter dan mij,” heeft hij gezegd. Later denkt Mark aan de kans die hij heeft laten liggen. In een presentatie zou hij kunnen laten zien wat hij in huis heeft aan kennis en ervaring. “Waarom heb ik niet ingestemd? Waarom stel ik me altijd zo bescheiden op? Waarom laat ik de mooie klussen aan anderen over?”
Als Mark zijn gedrag zou analyseren met behulp van de cirkel van Kolb, zou dat er als volgt uitzien:
Doen – concreet ervaren.
Ik weigerde een aanbod om een presentatie te geven. Verder verwees ik naar een ander die het beter kan. Het resultaat was dat mijn collega nu de presentatie mag geven.
Bezinnen – zelfreflectie op je gevoel, gedachten en handelingen.
Ik dacht aan de pijnlijke situatie die een presentatie zou kunnen opleveren als ik onvoldoende kennis had over het onderwerp. Het flitste door mijn hoofd: “Anderen weten meer. Zij zijn zelfverzekerd, ik niet.” Ik voelde me bang en onzeker worden. Ik begon te zweten.
Denken – analyseren. Rationeel de kern van het probleem opsporen.
Als ik er goed over nadenk zijn er zeker onderwerpen waar ik veel van weet. De gedachten die ik had, kloppen niet. Door deze gedachten houd ik mijn onzekerheid in stand. Ik heb succeservaringen nodig. Als ik een presentatie zou geven en ik zou slagen, dan lukt het wellicht beter om positievere gedachten te hebben. Ik zou een presentatie aan een kleine groep kunnen geven over een bekend onderwerp. Rationeel beschouwd moet dat lukken. Als dat een succeservaring wordt, ben ik weer een stap verder.
Beslissen – vervolgstappen kiezen.
Ik ga op zoek naar een voor mij bekend onderwerp en ik ga mijn leidinggevende vragen of ik daarover aan vier van mijn eigen collega’s een korte presentatie mag geven.
De cirkel is nu rond. De volgende ervaring is de uitvoering van de beslissing, het ‘doen’ in de leercirkel. Iedere nieuwe ervaring is een cyclus van leren. Hoe bewuster je daarmee bezig bent, hoe meer je leert. Als het lukt, wordt het een opgaande spiraal.
”Ik heb geen coach nodig”, hoor ik wel eens mensen zeggen. En daar hebben ze gelijk in. Tenminste, als met ‘nodig’ een bepaalde afhankelijkheid wordt uitdrukt.
‘Ik word bijzonder vrolijk van de muffe geur van oude dekens.’
Bijna iedereen kent het; een liedje dat in je hoofd blijft hangen. Als het een leuk nummer is, dan is er niets aan de hand maar een liedje met een hoog sja-la-lie gehalte wil je er waarschijnlijk zo snel mogelijk weer uit hebben.
De dramadriehoek is een rollenpatroon waarin je jezelf en de ander gevangen houdt.
Niet alleen je genen bepalen hoe je reageert in een bepaalde situatie. Ook je zogenaamde scriptbesluiten bepalen hoe je bent. Een scriptbesluit is een min of meer onbewust voornemen of onbewuste overtuiging. Vaak neem je een scriptbesluit naar aanleiding van een gebeurtenis.